ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΩΝ ΣΚΗΝΟΘΕΤΩΝ

Το ελληνικό σινεμά της δεκαετίας του 60, με το οποίο όλη η γενιά μας έχει βιωματική σχέση, δεν ήταν μόνο η πρώτη μας επαφή με τη σαγήνη της κινούμενης εικόνας. Ήταν η πιο ισχυρή σφραγίδα που αποτυπώθηκε στον αμφιβληστροειδή και το υποσυνείδητό μας. Όσο και αν γελάμε με τα αφελή του «είδωλα», με μια δεύτερη ματιά θα διαπιστώσουμε ότι στους ήρωές του συμπυκνώνονται τα ιδεολογικά αρχέτυπα της μεταπολεμικής Ελλάδας. Πρόθεσή μας δεν ήταν να ειρωνευτούμε αφ’ υψηλού την σεναριακή αφέλεια ή την εικαστική ασυναρτησία κάποιων ταινιών, αλλά να ψάξουμε στον πυρήνα της λαϊκής δραματουργίας, τα βασικά δομικά στοιχεία που αποτελούν συνδετικούς κοινωνικούς κώδικες εκείνης της εποχής αλλά και της σύγχρονης. Δεδομένου ότι στα σημερινά τηλεοπτικά επεισόδια πολύ εύκολα ανακαλύπτει κανείς ξανά και ξανά τις ίδιες κίβδηλες εικόνες και τα ίδια πρότυπα με μικρές διαφορές στην απόκλιση και τη φρασεολογία.

Πρότυπα – δάνεια από το μεγαλόστομο θέατρο ου Βικτωριάν Σαρντού. Ή και αντιδάνεια, αν θέλετε, μιας και όλη αυτή η μαγειρική της δολοπλοκίας ανιχνεύεται ήδη στο θέατρο του Μενάνδρου και αν δεν γινόμαστε βλάσφημοι ακόμα και σε κάποια από τα ελάσσονα έργα του Ευριπίδη. Πρόκειται τελικά για μια μαγειρική που όλες οι κοινωνίες αναζητούν της λιχουδιές της. Το μαζικό λαϊκό θέαμα (εκτός εξαιρέσεων) παρήγαγε, παράγει και θα παράγει πάντα τις ίδιες παρηγορητικές εικόνες ενός κόσμου διευθετημένου, όχι με τους νόμους της ζωής, αλλά με τις προκατασκευασμένες συνταγές της κυρίαρχης ιδεολογίας, βυθίζοντας το κοινό στην εύκολη και χαυνωτική μαγεία του λαϊκισμού του. Ενός λαϊκισμού για τον οποίο δεν θα πρέπει να ενοχοποιείται μόνο ο παλιός «εμπορικός κινηματογράφος» αλλά και πολλά από τα δείγματα υψηλής τέχνης που φύτρωσαν στην παρτίδα μας σε διάφορες άλλες εποχές. Ενός λαϊκισμού του οποίου και εμείς οι ίδιοι μπορεί να είμαστε θύματα και να μην το ξέρουμε. Δεν έχουμε πρόθεση να γελάσουμε εις βάρος κανενός γιατί όποιος κοροϊδεύει, κοροϊδεύει τα μούτρα του. Και εμείς αυτό ακριβώς κάνουμε. Σαρκάζουμε αυτό το κομμάτι του εαυτού μας που είναι πάντα πρόθυμο να υποκύψει στη γοητεία κάθε είδους λαϊκισμού.

Μιχάλης Ρέππας - Θανάσης Παπαθανασίου