Arva (Orphan)

1957, Βουδαπέστη. Μετά την εξέγερση ενάντια στο Κομμουνιστικό καθεστώς, ένα νεαρό εβραιόπουλο, ο Andor (Bojtorjan Barabas), μεγαλωμένος από τη μητέρα του (Andrea Waskovics) με εξιδανικευμένες ιστορίες για το "νεκρό" πατέρα του, βλέπει τον κόσμο του να ανατρέπεται όταν ένας άντρας εμφανίζεται ισχυριζόμενος πως είναι ο πραγματικός του πατέρας.

Αφού απόλαυσε σπάνια κριτική εκτίμηση (και υπερεκτίμηση) χάρη στο σκηνοθετικό ντεμπούτο του, «Son of Saul» (2015), ο Ούγγρος Laszlo Nemes γνώρισε αμέσως μετά την υποτίμηση των ίδιων ανθρώπων που προηγουμένως τον παίνευαν, εξαιτίας της δεύτερης ταινίας του, «Sunset» (2018). Αν και μια μικρή μερίδα της κριτικής ισχυριζόμαστε πως το «Sunset», παρά όλα του τα προβλήματα, είναι μια καλύτερη ταινία από το (ωραίο, αλλά επ' ουδενί αριστουργηματικό) «Son of Saul», το γενικό κλίμα στράφηκε εναντίον του σκηνοθέτη, κατηγορώντας τον για επανάληψη του ίδιου ύφους. Η κριτική δεν είναι αβάσιμη, οι υπερασπιστές της ταινίας όμως το βλέπουμε περισσότερο σαν ανάπτυξη μιας τεχνοτροπίας παρά σαν ανακύκλωση ιδέων.

Όπως και να 'χει, η περιφρόνηση κοινού και κριτικής προς τη δεύτερη ταινία του οδήγησε τον Nemes στην αποχή επί επτά ολόκληρα έτη από την σκηνοθεσία. Η επιστροφή του με το «Arva (Orphan)» στο περυσινό Φεστιβάλ Βενετίας έτυχε ανάμεικτης υποδοχής από την κριτική, κάτι όχι αδικαιολόγητο, μιας και πρόκειται για μια ταινία που αλλάζει διαρκώς τόνους, διαθέσεις και ρυθμό. Το φιλμ ξεκινά με μια εκπληκτική σκηνή, στην οποία δίνονται υποσχέσεις για μια ντικενσιανή ιστορία μετάβασης του προσωπικού βλέμματος από την αθωότητα της παιδικής ηλικίας στον κυνισμό της ενήλικης ζωής, μέσα από την επίδραση της πολιτικής και της Ιστορίας. Δυστυχώς, οι υποσχέσεις δεν τηρούνται πλήρως στο υπόλοιπο σώμα του φιλμ.

Η ντικενσιανή αίσθηση διατηρείται καθώς η ταινία πραγματοποιεί ένα μεγάλο χρονικό άλμα κι από το 1945 προσγειώνεται στο 1957. Εκεί θα παρακολουθήσουμε ουσιαστικά την πορεία ενηλικίωσης του ανήλικου πρωταγωνιστή, τον οποίο η κάμερα του Nemes ακολουθεί σαν πιστό σκυλί, όπως ακριβώς έκανε με τους πρωταγωνιστές των δύο πρώτων ταινιών του, αν και όχι σε τόσο ασφυκτικά κοντινά. Κατά την πρώτη ώρα της ταινίας, ο Ούγγρος δημιουργός σκιαγραφεί τον "κόσμο" του, φιλοτεχνώντας ένα πορτρέτο της μεταπολεμικής Βουδαπέστης κάτω από τον κομμουνιστικό ζυγό. Το κομμάτι αυτό της ταινίας είναι αρκετά χαοτικό και, μολονότι η σκηνοθεσία του Nemes έχει πάντα ενδιαφέρον, οι χαρακτήρες δεν αποκτούν ποτέ σάρκα και οστά και ο ρυθμός μπάζει.

Εκεί που απογειώνεται, ως ένα βαθμό, το «Arva (Orphan)» είναι από τη μέση και μετά, όταν ο ρυθμός μπαίνει στη σωστή τροχιά. Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται η ουσία του έργου, που είναι ο αγώνας ενός παιδιού να βρει την ταυτότητα και τη θέση του σε έναν ταχέως εξελισσόμενο κόσμο και σε ένα απολυταρχικό καθεστώς που του στερεί την δυνατότητα της βούλησης και της έκφρασης. Μέσω αυτού, ο Nemes συνθέτει μια, όχι πολύ διακριτική, αλληγορία για την ίδια την ουγγρική κοινωνία, η οποία λίγο πριν την περίοδο όπου λαμβάνει χώρα η δράση της ταινίας, το 1956, είχε αποπειραθεί μια εξέγερση απέναντι στο καθεστώς - μαριονέτα της Σοβιετικής Ένωσης, δίχως επιτυχία. Είναι, όμως, αρκετά αργά, καθώς ήδη ως τότε ενδέχεται ορισμένοι θεατές να έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια ταύτισης με τα επί οθόνης τεκταινόμενα, από τα οποία ο σκηνοθέτης μοιάζει, αυτήν τη φορά, ανεξήγητα αποστασιοποιημένος.

Πρεμιέρα στην Ελλάδα: 26-03-2026  |  Διανομή: Σπέντζος