Une Nuit Americaine

Το φετινό Φεστιβάλ Γαλλικού Κινηματογράφου μπορεί να τελείωσε εδώ και λίγες εβδομάδες, οι σκέψεις όμως που γεννήθηκαν κατά τις προβολές της πρόσφατης αυτής κινηματογραφικής συγκομιδής επανέρχονται επίμονα: είναι ζήτημα στυλ, γλωσσικού ιδιώματος, αισθητικής αντίληψης ή απλά αθεράπευτου ναρκισσισμού; Τί είναι τελικά αυτό που κάνει το γαλλικό σινεμά τόσο στιλιζαρισμένο, τόσο σαγηνευτικό, τόσο αυτόφωτο; Με πόσο ταλέντο μπορεί να έχουν προικιστεί οι ηθοποιοί του και πόση επιδεξιότητα ακόμη θα επιδείξουν εκείνοι πίσω από τις κάμερες; Ίσως πρόκειται για απλή παρανόηση, για υπερβολή, ή για υπερεκτίμηση ενός δείγματος δουλειάς που εκτός από τις εντυπωσιακές λάμψεις του, είχε οπωσδήποτε και τα σκοτεινά του σημεία. Όπως και να Αχει, η τελευταία ταινία του αγαπημένου Patrice Leconte, «Confidences Trop Intimes», ήρθε κι αυτή να αναζωπυρώσει τον προβληματισμό μας. Τέτοια ατμοσφαιρικότητα, τέτοιος ρυθμός, τόση μελαγχολία, δεν μπορεί να είναι τυχαία όλα αυτά. Η ανάγκη για μία βουτιά στο παρελθόν του γαλλικού σινεμά ήρθε από μόνη της. Και όταν μιλάμε για κλασσικό γαλλικό σινεμά, πρώτη μας σκέψη είναι ο Francois Truffaut.

Σε μία από τις σκηνές του φιλμ «Un nuit Americaine» ο ίδιος ο σκηνοθέτης αδειάζει μία κούτα με βιβλία. Το μάτι προλαβαίνει μερικούς από τους τίτλους: Pour Bunuel, Anthologie du Cinema, Ingmar Bergman, Jean-Luc Godard, Hitchcock's Films, Roberto Rossellini, Bresson και πολλά άλλα. Θα έλεγε κανείς πως σε αυτή τη πολύ σύντομη σκηνή βρίσκεται κρυμμένος όχι μόνον ο λόγος για τον οποίο γύρισε ο Truffaut την ιδιαίτερη αυτή ταινία, το 1973, αλλά και ολόκληρη η γαλλική κινηματογραφική ουσία. Ο κριτικός κινηματογράφου του Cahiers Du Cinema, που κατακεραύνωνε πριν δύο δεκαετίες τους σκηνοθέτες της χώρας του, ο σκηνοθέτης των «400 χτυπημάτων», του «Fahrenheit» και του «Jules et Jim», ο δημιουργός που ξεσήκωσε το Νέο Κύμα και το έφτασε μέχρι το Hollywood, τιμά εδώ με τον χαμηλόφωνο τρόπο του το σινεμά που λάτρεψε και μίσησε. Στο γοητευτικό του «film-in-a-film» ο Truffaut απολογείται, αναρωτιέται, ψυχαναλύεται και ρίχνει στον καναπέ την ίδια την τέχνη του. Το σινεμά της γενιάς του, των προκατόχων του, των διαδόχων.

Στο «Day for Night» (αγγλικός τίτλος για το «Un nuit Americaine»), παρακολουθούμε τα γυρίσματα μίας δραματικής ταινίας. Με διάθεση καθαρά ντοκουμενταρίστικη αποτυπώνεται κάθε στιγμή της κινηματογραφικής διαδικασίας: ο συντονισμός του πολυπληθούς επιτελείου, τα ευρηματικά σκηνικά, οι επικίνδυνες σκηνές, οι απροσδόκητες δυσκολίες, τα χρονικά εμπόδια, οι αλλεπάλληλες λήψεις, οι πρόβες, το μοντάζ. Με περισσότερο μυθοπλαστική πρόθεση παρουσιάζονται και οι ήρωες αυτού του παράξενου κόσμου. Οι πρωταγωνιστές, οι κομπάρσοι, οι τεχνικοί, οι παραγωγοί και φυσικά ο σκηνοθέτης. Ο νεαρός πρωταγωνιστής ερωτεύεται τη μανιοκαταθλιπτική σταρ του Hollywood. Η μεσόκοπη ντίβα πίνει για να ξεχάσει και τελικά ξεχνά τις ατάκες της. Ένα θανατηφόρο τροχαίο και μία αναπάντεχη εγκυμοσύνη δοκιμάζουν το όραμα του σκηνοθέτη, ο οποίος βασανίζεται από τις νυχτερινές επισκέψεις του προσωπικού του «Πολίτη Κέην». Γύρω από την ελεγχόμενη πραγματικότητα των γυρισμάτων εκτείνεται ένας ωκεανός από ταυτόχρονες πραγματικότητες. Εκείνες των ανθρώπων που στήνουν το παραμύθι, κυνηγιούνται όμως από τους δικούς τους δράκους. Αυτές οι πραγματικότητες αγριεύουν και χτυπάνε σαν κύματα τον μικρόκοσμο τον γυρισμάτων. Μέχρι να τον καταπιούν.

Ο Truffaut δεν αρκείται στο ρόλο του σκηνοθέτη και παίρνει θέση μπροστά στο φακό. Η απόσταση ωστόσο μεταξύ του ίδιου και του ήρωά του μοιάζει από την αρχή ασήμαντη. Υποδυόμενος τον σκηνοθέτη, το κεντρικό πρόσωπο του κόσμου των γυρισμάτων και του «πραγματικού» κόσμου των συντελεστών, συγκεντρώνει τα αδιέξοδα και τα ερωτήματα του ιδιόρρυθμου θιάσου. Με αδιόρατους χειρισμούς και στην πραγματικότητα βυθισμένος στην αναπότρεπτη θέση του παρατηρητή, αναμετρά τους φόβους του με τους φόνους των υπολοίπων. Δίπλα του, ο σπαραξικάρδιος εσωτερικός κλαυσίγελος της Jacqueline Bisset ψιθυρίζει ένα δράμα αντίθετο σε κάθε νόρμα: χωρίς αρχή και μέση και φυσικά χωρίς λύτρωση. Δορυφόρος των παθών τους και περιφερόμενος ονειροπόλος, ο κυνικός Jean-Pierre Leaud, διερωτάται αν τελικά «οι γυναίκες είναι μαγικές». Όλοι έχουν και μία απάντηση στην ερώτησή του, το πεπρωμένο όμως θα Αναι το μόνο ικανό να τον αποστομώσει. Λίγο πιο κάτω θα στρέψει την σουβλερή περιέργειά του και στον ίδιο τον σκηνοθέτη: «Είναι ο κινηματογράφος σημαντικότερος από τη ζωή;». Αραγε είναι;