The Kid & A Dog's Life

Σε μία σκηνή των «Ονειροπόλων», του Μπερνάλντο Μπερτολούτσι, ο Λουί Γκαρέλ και ο Μάικλ Πιτ ξεκινούν μία παθιασμένη αναμέτρηση: λίγο πριν η καυτή, ερωτική καταιγίδα σκεπάσει το παριζιάνικο διαμέρισμα, επιδιώκουν να δώσουν απάντηση στο διαχρονικότερο ερώτημα όλων των σινεφίλ: Τσάρλι Τσάπλιν ή Μπάστερ Κήτον; Αμερικανική πρωτοπορία ή ευρωπαϊκά μαθήματα στυλ; Ζήτημα γούστου, ή πρωτοκαθεδρίας;

Σε άλλο τόπο και άλλο χρόνο, στην πραγματική ζωή αυτή τη φορά, ο Γεωργιανός σκηνοθέτης και πρόεδρος της κριτικής επιτροπής του φετινού Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, Οτάρ Ιοσελιάνι, δίνει συνέντευξη σε μεγάλο κυριακάτικο περιοδικό μοιράζοντας κεραυνούς. Ένας εξ αυτών χτύπησε και την αμερικάνικη βιομηχανία κινηματογράφου, και συγκεκριμένα τον μεγάλο «ένοχο» όλης αυτής της «σημερινής κατάντιας του σινεμά», τον Τσάπλιν. Δημιουργός που πλάσαρε ταινίες-κολλάζ, φτιαγμένες από ιδέες και έργα άλλων, αληθινά σπουδαίων και όχι απλά λαοφιλών καλλιτεχνών, θεμελιωτής της πειθήνιας προσωποκεντρικότητας στην έβδομη τέχνη, πρωτοστάτης του πιο καλοστημένου είδους υποκουλτούρας, της αμερικανικής. Αυτά και άλλα παρόμοια (αρτηριοσκληρωτικά και μίζερα) σχόλια έκανε ο «μεγάλος» σκηνοθέτης, πείθοντας αφενός για το «θλιβερόν» του καλλιτέχνη που θεωρεί εαυτόν αρχή και τέλος της Τέχνης που υπηρετεί, αποδεικνύοντας αφετέρου, πως οι αληθινές αξίες είναι εκείνες που γίνονται αντικείμενο φλογερών αντιπαραθέσεων και αφοριστικών επιθέσεων σε μία πραγματικότητα δίχως χωροχρονικά στεγανά.

Ναι, λοιπόν, ο Τσάρλι Τσάπλιν, είναι ο θεμέλιος λίθος του αμερικανικού σινεμά, το πρώτο λιθάρι ενός τοίχου που σήμερα μπορεί να ταλαντεύεται επικίνδυνα, ωστόσο δεν θα είχε ορθώσει ποτέ τέτοιο ανάστημα, χωρίς τη δική του συμβολή. Αν τα ονόματα των Μελιέ και Λουμιέ υπενθυμίζουν την αφορμή της γέννησης του σινεμά, το όνομα Τσάπλιν σφραγίζει χωρίς δεύτερη σκέψη την αιτία της. Με αφορμή την προσεχή επανέκδοση δύο σημαντικών έργων της καριέρας του, του «A Dog's Life» και του «The Kid», αναζητάμε και πάλι τα ίχνη του Αλήτη της ασημένιας οθόνης, στις σελίδες της κινηματογραφικής ιστορίας.

Στη «Σκυλίσια Ζωή», ο Αλήτης βρίσκεται για μία ακόμη φορά άφραγκος και κυνηγημένος από τον Αστυνόμο. Στο δρόμο του θα συναντήσει ένα βρώμικο αλλά συμπαθητικό σκυλί. Η απόφασή του να το φροντίσει θα του βγει σε καλό, καθώς ο σκύλος θα φανερώσει το δρόμο προς την αγάπη και τα λεφτά! Γυρισμένο το 1918 - όταν ο Charlie είχε ήδη μεταμορφωθεί από πολλά υποσχόμενος Λονδρέζος ηθοποιός σε πολυπόθητο, «καυτό» χαρτί του αμερικανικού θεάματος - το «A Dog's Life» στη πραγματικότητα λίγα μοιράζεται από την ευρηματικότητα, την ιλαρότητα και τη συγκίνηση μετέπειτα ταινιών του. Εκείνο που κάνει, ωστόσο, αυτή τη μικρού μήκους ταινία αξιοπρόσεκτη, είναι το γεγονός πως αποτελεί πολύτιμο σκαλί προς την επίτευξη της εκφραστικής καταστάλαξης και της δημιουργικής ωριμότητας του Chaplin. Έχει τεράστιο ενδιαφέρον η απομόνωση διάσπαρτων στοιχείων αυτής της φαινομενικά «δεύτερης διαλογής» ταινίας. Στοιχείων που αργότερα επανήλθαν, αφομοιωμένα σε σκηνές τώρα πια υποδειγματικές της άρτιας, γνήσιας καλλιτεχνικής έκφρασης.

«Το Χαμίνι» από την άλλη, γυρισμένο το 1921, διακρίνεται ως μία από τις «μεγαλύτερες» ταινίες του Chaplin. Ο Αλήτης βρίσκεται με ένα μωρό στην αγκαλιά. Μετά από πέντε χρόνια το μωρό έχει γίνει ένα τρομερό παιδί, μία μινιατούρα-καρικατούρα του Αλήτη, ένα ξεκαρδιστικό alter ego του. Μαζί με τον «μπαμπά» φέρνουν την πόλη ανάποδα και προσπαθούν να το σκάσουν από τον επίμονο Αστυνόμο! Η μετανοούσα όμως μητέρα, που τώρα έχει γίνει μεγάλη ντίβα του τραγουδιού, αναζητά το παιδί που κάποτε εγκατέλειψε.. Έργο σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικό, στέκεται με μοναδική επιτυχία ανάμεσα στο γέλιο και τη συγκίνηση. Σύσσωμο παρατάσσεται το «βαρύ πυροβολικό» της έμπνευσης του Chaplin, αφού οι δύο αυτή τη φορά Αλήτες, μικρός και μεγάλος, πρωτοστατούν σε μία εξαιρετική χορογραφία κυνηγητού, gags και γέλιου, με μικρά διαλείμματα δακρύων, που όμως στεγνώνουν γρήγορα χάρη στην προσμονή του αναμενόμενου happy end! Το πρώτο παιδί-θαύμα του σινεμά, ο πεντάχρονος Jackie Coogan, «το πιο καταπληκτικό άτομο που γνώρισα ποτέ μου» δήλωνε τότε ο Chaplin, κερδίζει με την αθωότητα και τον αξιοζήλευτο υποκριτικό αυθορμητισμό του μία θέση στις ωραιότερες κινηματογραφικές μας αναμνήσεις.

Τέρας ή άγγελος, ληστής ιδεών ή δημιουργός ονείρων, ο Chaplin είναι η ίδια η μαγική λάμψη του σινεμά που αγαπήσαμε και θα αγαπάμε για πάντα. Και τον ευχαριστούμε για αυτό.